اگر پلاسکو هوشمند بود ؛ توجیه هوشمندسازی

توسط amirjalali | مرداد ۲۹, ۱۳۹۷ ۱۱:۰۰ ق.ظ

بی‌شک سی‌ام دی‌ماه ۹۵ در تقویم ایران یادآور روزی تلخ است. فرو‌ریختن ساختمان پلاسکو بعد از ۳ ساعت سوختن در آتش و به شهادت‌رسیدن جمعی از دلاوران آتش‌نشان و جان‌باختن شماری از هموطنان، فضایی غم‌انگیز را بر کشور حاکم کرد. بعد از حادثه، کارشناسان در برنامه‌‌‌‌ها و نشست‌‌‌‌های مختلف به چرایی وقوع این فاجعه پرداختند. در این میان هیچ راه‌حلی برای جلوگیری از تکرار خطر مطرح نشد. بک پرس در این نوشتار راه‌های هوشمندی را که می‌شد از فروریختن پلاسکو جلوگیری کرد، بررسی می‌کند و نتایج واقعی از آن به خوانندگان همین‌جا ارائه می‌دهد. با ما همراه باشید.

پلاسکو های دیگر در کمین و پیشگیری

واقعیت این است که منع فعالیت کسبه شاغل در ساختمان‌‌‌‌های بدون استاندارد و قدیمی هیچ تفاوتی با پاک‌کردن صورت مسئله ندارد. پیش از هرچیز باید به یک نکته توجه داشته باشیم: چنین حادثه‌ای به وسعت جغرافیای سرزمین ما گستردگی دارد و برگزاری جلسات، پس از وقوع بحران، درمانی کوتاه‌ مدت است. در جهان امروز و در تمام کشورهای پیشرفته، بیش‌ از‌ پیش به زیر‌ساخت‌‌‌‌های معماری اهمیت داده می‌شود. بشر امروز با به‌کار‌گیری دانش و فناوری، مولفه‌هایی چون ایمنی، سلامت، امنیت، رفاه و… را با هم در اختیار گرفته؛ دانشی که به جای برگزاری جلسات ستاد بحران بعد از وقوع حادثه، تمام تمرکز خود را بر پیشگیری معطوف کرده است.

یک روش پیشگیری ساده اما هوشمند

با توسعه‌ی فناوری‌های مختلف رادیویی و دیجیتالی، هم‌اکنون امکان ثبت و بررسی و مدیریت تعمیرات ساختمان فراهم شده است. در این سال‌ها، انواع سیستم‌‌‌‌های مراقبت هوشمند سازه‌ای ساختمان‌ها، مطرح و در ساختمان‌های حساس استفاده شده‌اند. سیستم‌‌‌‌های اعلام و اطفای حریق نیز از جمله سیستم‌‌‌‌های مراقبتی در نگهداری ساختمان‌‌‌‌ها است. سیستم‌‌‌‌های اعلام حریق فعلی براساس سیستم سیم‌کشی است، در‌صورتی‌که سیستم‌‌‌‌های بی‌سیم هوشمندی که اخیراً توسعه یافته‌اند امکان ارتباط با شبکه‌ی یکپارچه و متمرکز مدیریت ساختمان را دارند. اخیراً، پروژه‌‌‌‌های زیادی برای دسترسی از‌ راه‌دور هشداردهنده‌‌‌‌ها و کسب آگاهی‌های لازم در استفاده از سیستم اندروید و خدمات وب طراحی و اجرایی شده‌اند.

بعد از حادثه‌ی دردناک پلاسکو ، یکی از مواردی که بارها بر آن تاکید شد، قدیمی‌بودن سازه بود. قطعا تخریب بناهای قدیمی و از نو ساختن آن‌ها هزینه‌ای بسیار بالا را به‌همراه خواهد داشت. در‌ عین‌حال، بیکاری کسبه‌ی یک ساختمان تجاری قدیمی بر چرخه‌ی اقتصادی بازار تولید و عرضه اثرگذار خواهد بود.

بیایید خودمان را گول نزنیم

پلاسکو در زمان خود از ساختمان‌های مدرن به‌حساب می‌آمد

پلاسکو در زمان خود از ساختمان‌های مدرن به‌حساب می‌آمد

سال‌هاست خودمان را با نصب کپسول‌‌‌‌های اطفای حریق در ساختمان‌‌‌‌ها فریب می‌دهیم. در‌ حالی‌که امروزه بحث ایمن‌سازی بناها تعریفی جدیدی دارد. تعریفی که امکانات خارق‌العاده‌ای را در اختیار انسان قرار می‌دهد. این روزها، یکی از ویژگی‌‌‌‌های ساختمان مدرن مجهز‌ بودن آن‌ها به فناوری‌های هوشمند است. وقتی حرفی از خانه‌‌‌‌های هوشمند به‌ میان می‌آید، اولین پرسشی که مطرح می‌شود این است که «چقدر هزینه می‌شود؟». قطعاً هوشمند‌سازی ساختمان‌‌‌‌ها فرایندی ارزان‌ قیمت نیست، ولی هزینه‌‌‌‌های خسارت ناشی از حوادث مختلف را هم از نظر مالی و هم انسانی به‌حداقل می‌رساند.

شاید نتوان تمام ساختمان‌‌‌‌های قدیمی را به‌‌شکل اساسی نوسازی کرد، اما قطعاً می‌توان با صرف هزینه‌‌‌‌های منطقی آن‌ها را هوشمند کرد تا ضمن ایجاد مقاومت ساختمان در مقابل حوادث، از اتلاف انرژی جلوگیری و به حفظ محیط‌ زیست کمک کرد. در بسیاری از ساخت‌و‌سازهای کنونی کم‌تر به فلسفه‌ی اصلی هوشمند‌سازی، یعنی کاهش مصرف انرژی و حرکت در ‌جهت پایداری -ضمن حفظ رفاه ساکنان- توجه شده است. برای تحقق این مهم، آشنایی بیش‌ از‌ پیش جامعه‌ی مهندسی با فناوری‌های هوشمند ؛ همکاری میان‌رشته‌ای مهندسان معمار، عمران، برق و مکانیک؛ برنامه‌ریزی برای تولید داخلی برخی اقلام؛ یکپارچه‌سازی سیستم‌‌‌‌ها برای عملکرد بهتر؛ تعامل با ذی‌نفعان کلیدی پروژه‌‌‌‌های هوشمند (به ویژه بهره‌برداران) و آمادگی دستگاه‌های اجرایی و برنامه‌ریزی (به ویژه وزارت راه و شهرسازی و شهرداری‌ها) ضروری به‌نظر می‌رسد.

مقاومت سازه‌ای در پلاسکو

پلاسکو ، سازه‌ای که به‌راحتی درهم فروریخت

پلاسکو ، سازه‌ای که به‌راحتی درهم فروریخت

حادثه پلاسکو را می‌توان از چند محور ارزیابی کرد: اول از دیدگاه مقاومت ساختمان در برابر آتش؛ دوم، مسائل سازه‌ای این ساختمان و سوم، مدیریت بحران. نحوه‌ی امداد و نجات و چگونگی رفتار مردم با نیروهای خدماتی مجموعه‌ی عواملی است که دست به دست هم می‌دهد تا ابعاد یک فاجعه کوچک یا بزرگ شود. از این سه دریچه باید حادثه را ‌واکاوی کرد.

پلاسکو در بافت متراکم تجاری قرار داشت و نماد تجارت در شهر تهران بود، اما معابر باریک، رعایت‌نکردن استانداردهای لازم در اطراف ساختمان و قدمت بیش از پنجاه سال دلایلی بوده‌اند که دامنه‌ی بحران را در این حادثه بالا بردند. ساختمان پلاسکو ساختمان اول و آخر تهران نیست که در وضعیت خطرناک قرار دارد. از این نوع سازه با این نوع وضعیت از نظر خطرپذیری در تهران زیاد داریم. در بازار تهران و اطراف همین ساختمان، پاساژهای مختلفی با قدمت زیاد وجود دارد. همچنین با‌توجه‌به اینکه مالکیت این ساختمان‌ها خصوصی است، در این نوع مالکیت، مدیریت ساختمان باید قوی عمل کند و اقدامات ایمنی را رعایت کند.

چگونه هوشمند شویم

پلاسکو همیشه ما را به‌یاد خطراتی که در کمین است می‌اندازد

پلاسکو همیشه ما را به‌یاد خطراتی که در کمین است می‌اندازد

ساختمان هوشمند به سیستمی گفته می‌شود که با کمک آن بتوان تمام موارد مورد‌ نیاز یک ساختمان را کنترل و مدیریت کرد‌. در طراحی و اجرای یک ساختمان هوشمند هر‌گونه ایده و نظری قابلیت اجرا و پیاده‌سازی دارد و نمی‌توان در هوشمند‌ساختن یک ساختمان حدودی را مشخص کرد. تمامی تجهیزات در یک ساختمان هوشمند پس از نصب و راه‌اندازی به‌وسیله‌ی یک سیستم کامپیوتری برنامه‌ریزی و برای هر کدام از این تجهیزات سناریوهای مختلفی تعریف می‌شود. به همین دلیل طراحان ساختمان هوشمند با‌ توجه‌ به نیاز کارفرمایان و بودجه‌ی اقتصادی که آن‌ها در نظر دارند، به طراحی و تجهیز ساختمان هوشمند می‌پردازند -تجهیزات به‌کار رفته در ساختمان هوشمند اکثراً همان تجهیزات عادی ساختمان است و فقط برنامه‌ریزی و ارتباطات صحیح به آن‌ها داده شده است.

برای مثال، می‌توان در یک برج با تعداد طبقات زیاد، مواردی از‌ قبیل وضعیت کارکرد موتورخانه، روشنایی‌‌‌‌های ساختمان، وضعیت قفل درهای اصلی، روشن یا خاموش‌بودن پله‌‌‌‌های برقی، وضعیت اعلام حریق یا نشت گاز و… را به‌صورت پیوسته کنترل کنیم. این سیستم‌‌‌‌ها ضمن کنترل بخش‌های مختلف ساختمان و ایجاد محیطی مناسب با ارائه سرویس‌‌‌‌های همزمان، سبب بهینه‌سازی مصرف انرژی، سطح کارایی و میزان بهره‌وری از سیستم‌‌‌‌ها و امکانات موجود در ساختمان می‌شود.

چرا باید هوشمند شویم

در پیاده‌سازی یک ساختمان هوشمند، نیاز‌‌‌‌های کارفرماست که می‌تواند مسیر ارائۀ یک طرح کامل با امکانات مطلوب در هوشمند‌سازی ساختمان را مشخص کند. بسیار پیش آمده است که خانه‌‌‌‌های دوست، همکار یا آشنایانتان دست‌خوش سرقت یا طعمه حریق شده‌اند‌. در سطوح پایین‌تر، باغچه‌‌‌‌هایی که در ساختمان‌ها به دلیل آبیاری‌ نشدن از بین می‌روند، چراغ‌ها و لامپ‌‌‌‌هایی که از روی سهل‌انگاری روشن می‌مانند، اتلاف بی‌وقفه منابع انرژی در موتورخانه‌‌‌‌ها و سیستم‌های سرمایشی و گرمایشی به دلیل نبود رسیدگی درست، تلفات جبران‌ناپذیر بر اثر نشت گاز، ترکیدگی‌‌‌‌های لوله‌‌‌‌های آب که باعث آب گرفتن ساختمان می‌شوند و صدها مورد‌ دیگر که همه از موضوعاتی‌اند که ما را برای داشتن یک ساختمان هوشمند ترغیب می‌کنند‌.

هم‌اکنون در کلان‌شهرها و شهرهای بزرگ و کوچک، به‌لطف پیشرفت‌های مهم در حوزه‌ی صنعت ساختمان، سرعت ساخت‌و‌ساز به شکل باورنکردنی رشد کرده است. طوری‌که در اندک زمانی، زمین‌‌‌‌های خالی به‌سرعت پی‌ریزی شده و از دل آن‌ها بنایی زیبا متولد شده است، اما در این میان نیز هستند کسانی که دل در گرو خانه‌‌‌‌های ویلایی و قدیمی دارند و زندگی در این مکان‌‌‌‌ها را به برج‌‌‌‌ها و آپارتمان‌‌‌‌های بلند ترجیح می‌دهند. این گروه از مردم به‌واسطه دلبستگی به خانه‌‌‌‌های قدیمی توجه خود را به فناوری و تجهیزات مدرن از دست نداده‌اند و همواره به دنبال تلفیق این دو با یکدیگر از راه بازسازی هستند تا در کنار لذت زندگی در منزلی زیبا و قدیمی، از آرامش حاصل از نوآوری‌‌‌‌های روز نیز بهره ببرند.

هزینه های هوشمندسازی؛ توجیه اقتصادی

پلاسکو سازه‌ای که کاملا فروریخت

پلاسکو سازه‌ای که کاملا فروریخت

واژه‌های هوشمند‌سازی ساختمان، خانه هوشمند و ساختمان هوشمند برای ما کاملاً آشنایند و شاید در طول سال بار‌‌‌‌ها در‌بارۀ آن‌ها از دوستان یا رسانه‌‌‌‌های مختلف شنیده یا مطلبی خوانده باشیم؛ ولی سؤالی که ذهن اکثر مالکان و سازندگان محترم ساختمان را به خود مشغول کرده است این است که در‌نهایت هزینۀ هوشمند‌سازی یک ساختمان چه مقدار است.

با ‌‌وجود این‌که اجرای سیستم مدیریت ساختمان سبب افزایش هزینه‌‌‌‌های ساخت ساختمان می‌شود، میزان صرفه‌جویی در هزینه‌‌‌‌های جاری ساختمان ناشی از اجرای این سیستم می‌تواند در مدت کوتاهی هزینه‌‌‌‌های اولیه را جبران سازد و به‌علاوه سطح بالاتری از آسایش را برای ساکنان به همراه داشته باشد. سیستم‌‌‌‌های کنترل هوشمند دارای سطح انعطاف‌پذیری بالایی هستند که می‌توان به‌راحتی آن‌ها را با نیازهای مختلف منطبق کرد.

همچنین در هنگام بهره‌برداری به‌راحتی می‌توان عملیات تغییر و بهینه‌سازی را، برای راهبری بهتر و کاهش هزینه‌‌‌‌های انرژی و کاهش هزینه‌‌‌‌های تعمیراتی، انجام داد. در کنار تمام این‌ها، سیستم‌‌‌‌های مدیریت ساختمان از قابلیت کنترل‌پذیری بالایی برخوردار بوده و با اجرای ساختار مناسب، کنترل اجزای مختلف آن از سراسر دنیا امکان‌پذیر است. با تعریف سطوح دسترسی مختلف می‌توان قابلیت کنترل‌پذیری اجزای مختلف را سطح‌بندی کرد تا امکان اعمال برخی تغییرات تنها برای کاربران مجاز شود و در صورت وارد‌کردن رمز عبور تعریف‌شده امکان‌پذیر باشد.

هزینه هوشمندسازی چقدر است

حال سؤالی که برای اکثر این مجموعه به‌وجود می‌آید این است که هزینه‌ی هوشمندسازی چقدر است یا در صورت بازسازی ساختمان قدیمی، آیا هزینه‌های پیاده‌سازی سیستم هوشمند ساختمان پذیرفتنی است یا بهتر است از هوشمند‌کردن آن صرف‌نظر کرد. برای محاسبه‌ی هزینه‌های هوشمند‌سازی یک ساختمان یا به اختصار قیمت خانه هوشمند باید چند فاکتور اساسی را در نظر گرفت.

اولین نکته، سلیقه مالک یا سازنده است؛ زیرا به علت گستردگی محصولات هوشمند‌سازی ساختمان، کارفرما با‌توجه‌به نیاز خود می‌تواند از برخی تجهیزات چشم‌پوشی کند و هزینه‌های پروژه را کاهش دهد یا با خرید تجهیزات هوشمند لوکس ارزش افزوده پروژه‌ی خود را چندین برابر کند. برای ‌مثال، استفاده از تجهیزات هوشمند کنترل لوازم از‌راه‌دور به‌همراه سیستم موسیقی در کنار سیستم‌های هوشمند پایه، شامل کنترل هوشمند روشنایی و دما، به‌تنهایی می‌تواند تغییر قابل‌توجهی روی قیمت نهایی بگذارد. نکتۀ بعدی در تعیین قیمت هوشمند‌سازی متراژ ساختمان است. از این رو اولین قدم در تعیین دقیق قیمت هوشمند‌سازی ساختمان، تهیه پلان هوشمند‌سازی با‌ توجه ‌به نیاز و سلیقه کارفرما است.

چطور با هوشمندسازی جلوی آتش گرفتن پلاسکو را می‌گرفتیم

بنا به اظهار نظر اولیه، حادثه پلاسکو بر اثر یک اتصالی و جرقه برق پیش آمده و به دلیل اینکه مکان و اطراف این جرقه محل انباشت مواد آتش‌زا و پارچه بوده، آتش به سرعت گسترش یافته است. این در حالی است که اگر سیم‌کشی برق ساختمان سالخورده‌ای مثل پلاسکو به سیستم‌های هوشمند مجهز می‌شد، پیش از آتش‌سوزی این امکان وجود داشت که از بروز مشکل در نقطۀ حادثه مطلع شد و تعمیرات لازم را اعمال کرد. در این جا با ‌توجه ‌به این حادثه به معرفی سیستم اعلام حریق هوشمند می‌پردازیم.

برای نمونه، برای جلوگیری از اتفاقات ناگوار در هنگام بروز یک حادثه مانند حریق، سیستم هوشمندِ اعلام حریقْ پیام هشداری را ذخیره و به بخش کنترل ارسال می‌کند. همچنین شیر گاز اصلی بسته می‌شود و آسانسورها در طبقات خاص متوقف می‌شوند. در کنار آن، می‌توانیم  با اعلام مسیر خروجی (چراغ‌های راهنما) تمام درب‌های خروجی را نیز باز کنیم.

مزایای اعلام هوشمند حریق

چند نمونه از امکاناتی که در طراحی سیستم اعلام حریق هوشمند استفاده می‌شود عبارتند از:

در حوادثی همچون پلاسکو، یکی از مواردی که بر ابعاد فاجعه می‌افزاید ناتوانی افراد در یافتن راه‌های گریز برای خروج از محیط است که این مهم، توجه به سیستم‌های هوشمند کنترل تردد را الزامی می‌کند.

با توجه به مطالب بالا و برشمردن نکات اساسی در زمینۀ هوشمند‌سازی ساختمان‌‌‌‌ها می‌توان مهم‌ترین عامل فاجعه بزرگ و ملی پلاسکو را ‌استفاده‌نکردن از سیستم‌‌‌‌های هوشمند دانست که قطعاً در صورت رعایت آن از سوی مسئولین و تدبیرهای از پیش اتخاذ‌شده، آتش‌نشانان غیور این سرزمین نوروز ۹۶ را در کنار خانواده‌‌‌‌ها و فرزندان عزیزشان بودند و قاب عکس‌‌‌‌های این عزیزان مهمان سفره‌‌‌‌‌های هفت‌سین خانواده‌‌‌‌هایشان نبود‌.

Source URL: http://bacpress.com/%d8%a7%da%af%d8%b1-%d9%be%d9%84%d8%a7%d8%b3%da%a9%d9%88-%d9%87%d9%88%d8%b4%d9%85%d9%86%d8%af-%d8%a8%d9%88%d8%af/